Yazan: NASA/JPL-Caltech/Space Science Institute
Çeviren: Canberk KÖROĞLU
Düzenleyen: Tuğçe Gül Yeşilyayla
Bilim insanları Satürn’ün uydusu olan Enceladus’un yüzeyinden fışkıran buz taneleri ve su buharının organik yaşam için önemli bileşiklerle dolu olduğunu biliyordu. Şimdi ise NASA’nın Cassini-Huygens1 görevinin topladığı verileri analiz ederek Enceladus’taki “yaşanılabilirlik” kanıtlarını bir adım öteye götürüyorlar. Hidrojen siyanürün yani hayatın yapıtaşlarından biri olarak kabul edilen bileşiğin orada bulunduğunu doğrulayan güçlü sonuçlara ulaştılar!
Bilim insanları aynı zamanda uydunun tamamen buzdan oluşan kabuğunun altında olan ve gaz bulutunu besleyen okyanusun güçlü bir kimyasal enerjiyle dolu olduğunu gösteren delilleri de ortaya çıkarttılar. Şimdiye kadar tanımlanmamış olan bu enerji kaynağı, birkaç farklı organik bileşik şeklinde, Dünya’da organizmalar için yakıt olarak kullanılıyor.
Nature Astronomi’de 14 Aralık tarihinde paylaşılan makaleye [1] göre bu küçük ayın içerisinde daha önce düşünülenden çok daha fazla kimyasal enerji var. Bu da demek oluyor ki yaşamın çoğalması ve sabit kalması düşünüldüğünden daha olası. Çünkü daha fazla kullanılabilir enerji aynı zamanda daha fazla yaşam olanağı demek.
Harvard Üniversitesinde doktora öğrencisi olan ve çalışmanın büyük bir kısmını Güney Kaliforniya’daki NASA Jet İtki Laboratuvarında (JPL) gerçekleştiren Ana Yazar Jonah Peter şöyle diyor: “Çalışmamız, Enceladus‘un yaşamın yapı taşlarını oluşturmak ve bu yaşamı metabolik reaksiyonlar aracılığıyla sürdürmek için en önemli moleküllere ev sahipliği yaptığına dair birçok kanıt sunuyor”.
“Enceladus sadece yaşanabilirlik için temel gereksinimleri karşılamakla kalmıyor aynı zamanda karmaşık biyomoleküllerin nasıl oluşabileceği ve hangi tür kimyasal yolların dâhil olabileceği konusunda bize önemli fikirler veriyor.” diye de ekliyor.
Çok Yönlü ve Enerjik!
Peter, hidrojen siyanürün bulunmasının önemini şöyle açıklıyor; “Siyanürün keşfi çok heyecan verici! Bu bileşik yaşamın başlangıcı üzerine olan çoğu teorinin başlangıcına işaret ediyor”. Bildiğimiz gibi yaşamın oluşabilmesi için amino asitler gibi bazı yapıtaşlarına ihtiyaç var. Hidrojen siyanür de amino asitlerin oluşması için önemli ve çok yönlü moleküllerden biri. Moleküllerini birçok farklı şekilde bir araya getirilebildiğinden çalışmanın yazarları hidrojen siyanürü amino asit öncülerinin “İsviçre çakısı” olarak adlandırıyor.
“Alternatif modelleri test ederek sonuçlarımızdaki açıklıkları bulmaya çalıştıkça kanıtlar daha da güçlendi. Sonunda hidrojen siyanür dâhil etmeden dumanın bileşimini eşleştirmenin bir yolu olmadığı açık hale geldi.” diye de ekliyor Peter.
Bilim insanları 2017 yılında Enceladus’un kimyasına göre yaşamın olabileceğini ve varsa okyanus içerisinde olacağına dair kanıtlar buldular [2]. Dumanın içerisindeki karbon dioksit, metan ve hidrojen kombinasyonu ise metabolik bir süreç olan metanojenez2 işaret ediyordu. Metanojenez dünyada oldukça yaygın bir süreç olmakla birlikte dünyada yaşamın oluşmasında da çok kritik bir rol almış olabilir.
Bu yeni çalışmayla metan gazının üretilmesinden çok daha güçlü ve çeşitli enerji kimyasal kaynaklarının varlığına dair kanıtlar ortaya çıkmış oldu: Oksitlenmiş bir dizi organik bileşenin bulunmasıyla bilim insanlarının Enceladus‘un yeraltı okyanusunda yaşamı sürdürmek için potansiyel olarak birçok kimyasal yol olduğu konusundaki düşünceleri daha da kuvvetlendi. Çünkü oksidasyon, kimyasal enerjinin açığa çıkmasına yardımcı olan önemli bir kimyasal tepkime.
Yeni sonuçlara yol açan çabanın baş araştırmacısı ve bu çalışmanın ortak yazarı olan JPL’den Kevin Hand şöyle diyor, “Eğer metanojenezi enerjisi bakımından bir saatin pili gücünde varsayarsak bulduğumuz sonuçlar Enceladus’un neredeyse bir araba aküsünden daha güçlü olduğunu gösteriyor. Bu büyük enerjinin oradaki yaşamın kaynağı olabileceği olasılığını ortaya koyuyor.”
Doğru Yol Matematik!
Önceden yapılan çalışmalarda Enceladus’un koşullarını taklit etmek kullanılan laboratuvar deneyleri ve jeokimyasal modellemeler yerini bu çalışmada detaylı istatiksel analizlere bıraktı.
Çalışmanın sahipleri, verideki bilgi miktarını ölçerek farklı kimyasal bileşiklerin Cassini’den gelen sinyalleri ne kadar iyi açıkladığındaki ince farkları belirleyebildiler.
“Elimizdeki verilerin eşleşmesi için aynı bir yapbozdaki gibi birçok olası parça var.” dedi Peter. “Bu parçaların en iyi kombinasyonda uydunun yüzeyinden çıkan püskürüğün bileşimiyle eşleşmesi için matematik ve istatiksel modelleme kullandık.” diye de ekliyor.
Bilim insanları her ne kadar Enceladus’ta yaşamın oluşup oluşamayacağı sorusunu kesin olarak cevaplamaya çok uzak olsalar da Peter ’in dediği gibi eldeki yeni veriler yaşamın oluşmasına yol açabilecek kimyasal tepkimelerin laboratuvarda test edilebileceğini gösteriyor.
Cassini, Enceladus’un aktif bir uydu olduğunu ortaya çıkarttığından beri çok zaman geçmiş olsa da bize hâlâ yeni bilgiler sağlamaya devam ediyor. Cassini ekibinin bir üyesi olan JPL Gezegen Bilimcisi Tom Nordheim, “Çalışmamız, Cassini‘nin görevinin sona erdiği ancak gözlemlerinin bize Satürn ve gizemli Enceladus hakkında yeni bilgiler kazandırmaya devam ettiğini gösteriyor” dedi.
Cassini-Huygens görevi hakkında daha fazla bilgi almak isterseniz https://science.nasa.gov/mission/cassini/ sitesini inceleyebilirsiniz!
Enceladus ile ilgili diğer yazımızı okumak için tıklayınız.
Kaynakça
[Çeviri Kaynağı]: NASA/JPL-Caltech/Space Science Institute. (Aralık, 14, 2023). NASA. https://www.nasa.gov/missions/cassini/nasa-study-finds-life-sparking-energy-source-and-molecule-at-enceladus/
[1]: Peter, J.S., Nordheim, T.A. & Hand, K.P. (2024). Detection of HCN and diverse redox chemistry in the plume of Enceladus. Nat Astron. 8, 164–173. https://doi.org/10.1038/s41550-023-02160-0
[2]: Deamer, D., Damer, B. (2017). Can Life Begin on Enceladus? A Perspective from Hydrothermal Chemistry. Astrobiology. http://dx.doi.org/10.1089/ast.2016.1610
- Cassini–Huygens, doğal uyduları ve halkaları da dahil olmak üzere Satürn sistemini incelemek amacıyla 15 Ekim 1997’de başlatılan NASA, ESA ve ASI ortaklığında gezegenler arası uzay araştırma görevi. [Wikipedia] ↩︎
- Enerji metabolizmalarının bir sonucu olarak metan gazı (CH4) üretilmesi (Methanogenesis). [Wikipedia] ↩︎
[…] Enceladus ile ilgili diğer yazımızı okumak için tıklayınız. […]